5 dòng men tạo nên thương hiệu gốm Bát Tràng
Gốm Bát Tràng từ lâu đã trở thành biểu tượng của nghệ thuật gốm sứ Việt Nam. Không chỉ nổi tiếng bởi sự tinh xảo và công phu, gốm Bát Tràng còn gây ấn tượng nhờ vào các dòng men độc đáo, tạo nên vẻ đẹp riêng biệt và giá trị văn hóa. Dưới đây là 5 dòng men chính làm nên thương hiệu gốm Bát Tràng.
1. Men Lam
Men lam là dòng men được xem là được sử dụng đầu tiên của dòng gốm Bát Tràng, được sử dụng từ thế kỷ 14. Màu xanh lam đặc trưng trên nền men trắng tạo nên sự tương phản độc đáo, làm nổi bật các họa tiết trang trí như hoa lá, rồng phượng, hoặc cảnh sắc thiên nhiên. Đây là dòng men được yêu thích trong các sản phẩm như chén, đĩa, lọ hoa, và đồ thờ cúng. Những bát, âu, lọ, chân đèn gốm hoa lam của Bát Tràng thế kỉ 14 – 15 có nét chung dễ nhận là lối vẽ phóng bút, dù là vẽ phong cảnh, hoa dây lá hay vẽ rồng. Thợ gốm Bát Tràng sử dụng men lam đồng thời với kĩ thuật dùng bút lông làm công cụ vẽ trên các sản phẩm gốm sứ. Men lam không để để trần như men nâu mà bao giờ cũng được phủ lớp men màu trắng bóng ở bên ngoài, có độ thủy tinh hóa cao sau khi nung. Men lam có sắc độ từ xanh chì đến xanh sẫm, xanh đen.
Gốm sứ hoa lam Bát Tràng thế kỉ 16, có sắc xanh đen. Men lam dùng để vẽ mây kết hợp với trang trí hình rồng nổi để mộc, vẽ cánh sen, các băng đường diềm của các cặp chân đèn ngoài ra men lam dùng vẽ vào các hình trang trí nổi rồng, hoa dây và cánh sen của chân đèn và lư hương.
Thế kỉ 17 là một thời kì men lam kém phát triển tại Bát Tràng. Trên một số các chân đèn, lư hương, hũ gạo, tượng gốm Bát Tràng hiện còn, lớp men vẽ trang trí màu nâu ở những chỗ men phủ màu trắng ngà rạn bị bong tróc, chỗ còn men phủ, màu nâu có sắc xanh chì, đặc biệt là chân đèn và lư hương, các hình vẽ men lam kém chau chuốt và tình trạng khá phổ biến men lam chảy nhòe, không nhận ra các họa tiết. Trong khi đó khắc chạm nổi, để mộc rất tỉ mỉ, đạt tới đỉnh cao.
2. Men Rạn
Men rạn là biểu tượng của sự cổ kính và sang trọng. Các vết rạn tự nhiên trên bề mặt sản phẩm được tạo nên từ kỹ thuật nung đặc biệt, mang lại vẻ đẹp vừa mộc mạc vừa tinh tế. Dòng men này thường được sử dụng trong các sản phẩm trang trí nội thất và đồ thờ, như lư hương, bát hương, và bình hoa.
Đây là một loại men gốm Bát Tràng độc đáo tạo ra do sự chênh lệch về độ co giữa xương gốm và men. Cho đến nay các tài liệu gốm men cổ ở Việt Nam xác nhận mang men rạn chỉ được sản xuất tại lò gốm Bát Tràng từ khoảng cuối thế kỉ 16 và kéo dài tới đầu thế kỉ 20.
Thế kỉ 18 Bát Tràng còn sản xuất nhiều đồ gốm men rạn có ghi niên đại. Đỉnh gốm men rạn chế tạo năm 1736, men rạn có màu trắng xám. Một đỉnh gốm men rạn khác, có nắp, thân và đế, chế tạo vào khoảng năm 1740 – 1768 lại dùng men rạn có màu vàng ngà… Men rạn còn được sử dụng trên các sản phẩm như: chân nến trúc hoá long; ấm có nắp, đài thờ các nắp, cặp tượng nghê.
Thế kỉ 19, các đồ gốm dòng men rạn còn tiếp tục phát triển, bên cạnh việc sử dụng kết hợp men rạn với trang trí vẽ hoa lam, men nâu bên cạnh đó còn đắp nổi, khắc chìm hoặc không trang trí, men rạn có màu trắng xám trên các sản phẩm gốm.
3. Men Trắng Ngà
Men trắng ngà mang đến vẻ đẹp thanh lịch và nhẹ nhàng. Màu men này không quá sáng, tạo cảm giác mềm mại và trang nhã. Sự đơn giản nhưng tinh tế của men trắng ngà giúp sản phẩm dễ dàng phù hợp với nhiều không gian và phong cách trang trí khác nhau, đặc biệt là trong các sản phẩm hiện đại.
Đây là loại men trắng, nhiều trường hợp ngả màu vàng ngà, bóng khi nhiệt độ nung đạt độ cao nhưng cũng nhiều trường hợp có màu trắng xám, trắng sữa, đục. Cùng với kiểu dáng và trang trí, men trắng ngà cũng tạo nên một nét riêng biệt của đồ men gốm Bát Tràng. Men trắng ngà đã thấy sử dụng phủ lên trang trí men lam hay men nâu, nhưng trong rất nhiều đồ men gốm Bát Tràng chỉ thấy dùng men trắng ngà.
Gốm Bát Tràng thế kỉ 17 đạt đỉnh cao trong kĩ thuật trang trí nổi với hầu hết các thủ pháp kĩ thuật chạm trổ, dán ghép. Men trắng ngà được sử dụng trên các lư hương để phủ trên các rìa, ức và đường viền ngoài phần trang trí nổi, rất ít khi phủ lên hình trang trí. Vì men trắng mỏng, xương gốm được lọc luyện kĩ và độ nung cao nên có chất lượng tốt, một số sản phẩm men trắng ngà phủ lên trang trí nổi dày vẫn có vết rạn men.
Thế kỉ 18, men trắng ngà còn thấy sử dụng trên một số loại hình khác nhau cùng trang trí nổi để mộc. Những lư hương tròn được đắp nổi hình rồng và mặt nguyệt, phần còn lại phủ men trắng ngà.
4. Men Nâu
Men nâu là một trong những dòng men đậm chất truyền thống, thể hiện rõ nét sự mộc mạc và gần gũi. Dòng men này thường xuất hiện trên các sản phẩm như chum, vại, và bình gốm lớn. Màu sắc ấm áp của men nâu tạo cảm giác bình yên, gợi nhắc đến sự gắn bó với đời sống làng quê Việt Nam.
Trên các đồ gốm có niên đại thế kỉ 14 đầu thế kỉ 15, men nâu được dùng tô lên các đồ án trang trí kết hợp với men nền màu trắng ngà bao gồm chân đèn, thạp, chậu, âu, đĩa…Men nâu có sắc độ đỏ nâu hay gọi là màu bã trầu, men này không bóng, trên bề mặt men thường có vết sần. Men nâu còn được dùng phủ toàn bộ rồi cạo bỏ phần men tạo thành đồ án hoa văn mộc. Thế kỉ 14, thợ gốm Bát Tràng đã biết hạn chế sự ảnh hưởng màu men nâu do mộc bằng cách vẽ men nâu trên lớp men trắng ngà để chuyển men nâu đỏ sang vàng nâu.
Trong các loại hình của nhóm đồ gốm men nhiều mầu thế kỉ 16–17, men nâu được dùng xen lẫn với men ngọc, men ngà, tạo ra các sắc độ khác nhau. Men nâu giữ vị trí các đường chỉ chia băng, tô lên hoa sen hoặc các hình rồng, đối với lư hương chữ nhật men nâu tô lên phần chân đế…
5. Men Hỏa Biến
Men hỏa biến là dòng men mang tính nghệ thuật cao, được tạo ra từ sự thay đổi nhiệt độ và lửa trong quá trình nung. Kết quả là bề mặt sản phẩm có những vệt màu biến đổi tự nhiên, không sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Men hỏa biến thường được dùng cho các sản phẩm trang trí cao cấp, mang giá trị sưu tầm lớn.
Men hỏa biến là tinh hoa của nghệ thuật điều chỉnh nhiệt độ nung, để cho ra màu sắc biến ảo hết sức tự nhiên. Mỗi sản phẩm được trang trí họa tiết và phủ lớp men hỏa biến và nung ở các nhiệt độ, các tầng khác nhau sẽ cho ra các loại màu sắc khác nhau, chúng mang trong mình nét biến đổi phong phú của lửa.
Men hỏa biến là tinh hoa của nghệ thuật điều chỉnh nhiệt độ nung, để cho ra màu sắc biến ảo hết sức tự nhiên. Mỗi sản phẩm được trang trí họa tiết và phủ lớp men hỏa biến và nung ở các nhiệt độ, các tầng khác nhau sẽ cho ra các loại màu sắc khác nhau, chúng mang trong mình nét biến đổi phong phú của lửa.
Nhờ tính chất đặc biệt này, rất khó để bạn có thể tìm ra được hai sản phẩm gốm men hỏa biến giống như nhau. Đây chính là một trong những nét đặc trưng độc đáo khiến dân chơi gốm cực kì ưa chuộng. Nhờ đó, bất kể trang trí nhà ở hay không gian văn phòng, nhiều người đã ưu ái lựa chọn dòng men này để tạo điểm nhấn cho không gian.
Kết luận
Sự đa dạng và độc đáo của các dòng men đã giúp gốm Bát Tràng trở thành thương hiệu gốm sứ nổi tiếng không chỉ trong nước mà còn trên thế giới. Mỗi dòng men đều mang trong mình một câu chuyện và giá trị nghệ thuật riêng, tạo nên vẻ đẹp vượt thời gian cho sản phẩm gốm Bát Tràng. Nếu bạn đang tìm kiếm một sản phẩm mang đậm hồn Việt, các sản phẩm từ gốm Bát Tràng chính là lựa chọn hoàn hảo.
Hiện tại Gốm An Nhiên's Home có các mẫu bình hoa, chén dĩa với nhiều dòng men gốm Bát Tràng. Hứa hẹn sễ là một địa điểm mua sắm những món gốm xinh cho căn nhà của bạn.
- Thông tin cụ thể
Địa chỉ: 84 Nguyễn Chí Thanh, Hải Châu, Đà Nẵng (9h-21h hằng ngày)
Hotline: 0375 741 093
Website: annhienhome.com
Social (Facebook, Tiktok, Instagram, Shopee) : https://beacons.ai/annhienhomee
Xem thêm thông tin tiệm gốm tại đây
Cung cấp các mặt hàng gốm Gia dụng (ly, tô, chén, đĩa, bình hoa, bình Ikebana); Quà tặng ( quà lưu niệm, quà sinh nhật, quà cưới, quà tân gia, quà anniversary, quà cuối năm, quà kì niệm...)
