Nếu đã từng ngắm một chiếc bình, lọ hoa hay món đồ trang trí bằng gốm men rạn, có lẽ bạn sẽ bị thu hút ngay bởi những đường vân nhỏ chạy khắp bề mặt sản phẩm. Có đường rạn rất nhỏ và dày, có đường lại thưa, mềm mại như những nét vẽ ngẫu nhiên. Điều thú vị là không món đồ nào hoàn toàn giống món đồ nào. Chính sự khác biệt ấy khiến gốm men rạn trở thành một dòng gốm mang vẻ đẹp rất riêng, vừa cổ điển, trầm mặc nhưng cũng không kém phần tinh tế.
Vậy gốm men rạn là gì? Những đường rạn trên bề mặt được tạo ra như thế nào? Đây là lỗi của quá trình nung hay là một kỹ thuật đặc biệt của người thợ gốm? Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về dòng gốm độc đáo này và khám phá bí mật phía sau những đường vân tưởng như ngẫu nhiên nhưng lại chứa đựng rất nhiều công phu.
Gốm men rạn là gì?
Hiểu một cách đơn giản, gốm men rạn là dòng gốm được phủ một lớp men có khả năng hình thành các đường nứt, rạn nhỏ trên bề mặt sau quá trình nung. Những đường rạn này không phải là vết nứt làm hỏng sản phẩm mà là đặc điểm được tạo ra có chủ đích, trở thành một phần quan trọng tạo nên giá trị thẩm mỹ của món đồ.
Điểm đặc biệt của men rạn nằm ở sự tương tác giữa xương gốm và lớp men trong quá trình nung và làm nguội. Khi nhiệt độ thay đổi, lớp men và phần cốt gốm có sự co ngót khác nhau. Sự chênh lệch này tạo nên những đường rạn đặc trưng trên bề mặt. Tùy vào thành phần men, chất đất, kỹ thuật tạo hình, nhiệt độ nung và cách người thợ kiểm soát lò nung mà kiểu rạn có thể khác nhau.
Vì vậy, khi nhìn một sản phẩm gốm men rạn, bạn sẽ thấy mỗi đường vân dường như có một “tính cách” riêng. Có sản phẩm sở hữu mạng rạn nhỏ li ti, đều và dày; có sản phẩm lại có đường rạn lớn hơn, tạo thành những hình dáng tự nhiên giống như mạng lưới trên mặt đá. Đây cũng chính là một trong những yếu tố khiến nhiều người yêu thích gốm men rạn Việt Nam.
Những đường rạn trên gốm được hình thành như thế nào?
Đây có lẽ là phần thú vị nhất khi tìm hiểu về cách làm gốm men rạn. Nhìn từ bên ngoài, những đường rạn có vẻ giống như các vết nứt tự nhiên. Tuy nhiên, để tạo ra một lớp men rạn đẹp và ổn định, người thợ phải kiểm soát rất nhiều yếu tố trong quá trình sản xuất.
Trước tiên là phần cốt gốm. Đất được lựa chọn, xử lý và tạo hình thành sản phẩm theo thiết kế mong muốn. Sau đó, sản phẩm được làm khô và có thể trải qua công đoạn nung tạo cốt trước khi phủ men, tùy theo quy trình của từng cơ sở sản xuất. Lớp men sau đó được phủ lên bề mặt với độ dày phù hợp. Khi đưa vào lò nung, dưới tác động của nhiệt độ cao, các thành phần trong men biến đổi và tạo thành một lớp thủy tinh mỏng bao phủ bên ngoài cốt gốm.
Khi sản phẩm nguội dần, lớp men và cốt gốm co lại với tốc độ khác nhau. Chính sự chênh lệch này tạo ra ứng suất và hình thành những đường rạn trên lớp men. Nói cách khác, men rạn không đơn giản là một lớp men bị nứt, mà là kết quả của quá trình tính toán và kiểm soát vật liệu, nhiệt độ cùng kỹ thuật nung.
Đặc biệt, người thợ không thể hoàn toàn “vẽ” chính xác từng đường rạn lên sản phẩm. Mạng rạn hình thành theo những điều kiện vật liệu và nhiệt độ cụ thể, vì thế mỗi sản phẩm thường có sự khác biệt nhất định. Đây cũng là lý do vẻ đẹp của gốm men rạn thường được gắn với sự tự nhiên và tính độc bản.
Một điểm rất đặc biệt của men rạn là vết rạn sẽ co lại nhỏ dần theo thời gian. Bởi vậy khi để ý kỹ thỉnh thoảng bạn sẽ nghe những tiếng tách tách của men rạn khi co lại.
Vì sao gốm men rạn được nhiều người yêu thích?
Điều khiến gốm men rạn hấp dẫn không chỉ nằm ở kỹ thuật sản xuất mà còn ở cảm giác mà nó mang lại. So với những bề mặt men trơn bóng, hoàn hảo và đồng nhất, men rạn có một vẻ đẹp mang dấu ấn thời gian. Những đường vân đan xen khiến bề mặt sản phẩm trở nên có chiều sâu hơn, đặc biệt khi kết hợp với các gam màu như trắng ngà, nâu, vàng kem hoặc những sắc màu trầm.
Một điểm thú vị khác là mỗi sản phẩm gốm men rạn đều có diện mạo riêng. Ngay cả khi hai chiếc bình được tạo ra từ cùng một khuôn và sử dụng cùng loại men, hệ thống đường rạn sau khi nung vẫn có thể không hoàn toàn giống nhau. Chính sự khác biệt này tạo cho sản phẩm cảm giác thủ công và gần gũi.
Đối với những người yêu thích không gian mang phong cách truyền thống, gốm men rạn có thể tạo điểm nhấn rất đẹp khi kết hợp cùng nội thất gỗ, đồ trang trí cổ điển hoặc không gian thờ cúng. Trong những không gian hiện đại, một chiếc bình hoặc lọ hoa men rạn có thiết kế tối giản cũng có thể trở thành điểm nhấn thú vị, giúp không gian bớt đơn điệu mà vẫn giữ được nét thanh lịch.
Gốm men rạn có phải là gốm bị lỗi không?
Đây là câu hỏi khá phổ biến, đặc biệt với những người mới tìm hiểu về gốm. Câu trả lời là không, nếu đó là sản phẩm được tạo men rạn có chủ đích.
Với gốm thông thường, những vết nứt ngoài ý muốn trên cốt gốm có thể là dấu hiệu của lỗi sản xuất và ảnh hưởng đến độ bền sản phẩm. Trong khi đó, các đường rạn của men rạn nằm ở lớp men và là đặc điểm thẩm mỹ được người thợ chủ động tạo ra hoặc kiểm soát trong quá trình sản xuất.
Tất nhiên, không phải mọi vết nứt trên một món đồ đều có thể gọi là men rạn. Một sản phẩm chất lượng cần có phần cốt gốm ổn định, không xuất hiện những vết nứt kết cấu ảnh hưởng đến khả năng sử dụng. Vì vậy, khi mua gốm men rạn, người dùng nên quan sát kỹ cả lớp men bên ngoài lẫn tình trạng tổng thể của sản phẩm.
Gốm men rạn – vẻ đẹp nằm trong những điều không hoàn hảo
Có lẽ điều thú vị nhất ở gốm men rạn chính là vẻ đẹp không hoàn toàn giống nhau của nó. Những đường vân không theo một khuôn mẫu tuyệt đối, những thay đổi nhỏ về màu sắc và mật độ rạn khiến mỗi sản phẩm mang một diện mạo riêng.
Trong cuộc sống hiện đại, khi nhiều sản phẩm được sản xuất hàng loạt với độ đồng đều rất cao, những món đồ thủ công như gốm men rạn lại mang đến cảm giác khác biệt. Bạn có thể nhìn thấy dấu ấn của đất, của lửa và của bàn tay người thợ trong từng sản phẩm. Đó cũng là lý do gốm men rạn không chỉ được sử dụng như đồ gia dụng mà còn trở thành một lựa chọn được yêu thích trong trang trí nội thất, quà tặng và không gian mang phong cách truyền thống.
Nếu bạn đang tìm kiếm một món đồ gốm vừa có giá trị thẩm mỹ, vừa có câu chuyện phía sau, gốm men rạn chắc chắn là một dòng gốm đáng để khám phá. Mỗi đường rạn không chỉ là một dấu vết trên bề mặt mà còn là kết quả của sự kết hợp giữa đất, men, nhiệt độ và tay nghề của người thợ. Và đôi khi, chính những đường vân không hoàn hảo ấy lại tạo nên vẻ đẹp khó có thể thay thế của một món đồ gốm thủ công.
- Thông tin cụ thể
Địa chỉ: 84 Nguyễn Chí Thanh, Đà Nẵng (9h-21h)
Hotline: 0375 741 093
Social (Facebook, Tiktok, Instagram, Shopee) : https://beacons.ai/annhienhomee
Gốm An Nhiên – Handmade Pottery
Xem thêm thông tin tiệm gốm tại đây
Cung cấp các mặt hàng gốm gia dụng (ly, bình hoa, chén chawan); Quà tặng ( quà lưu niệm, quà sinh nhật, quà cưới, quà tân gia, quà anniversary, quà cuối năm, quà kỉ niệm…)
Xem thêm các sản phẩm men rạn tại đây: Sản phẩm gốm An Nhiên
Trả lời